GALUEGA TAU-LIMA A SAMOA

160 Hits

O LE FAAALI’I –O le ‘Faaalii’- o se tasi lea o Lali tetele a Samoa. O Lali laiti e ta i ‘auta e lua- o le tasi auta e igoa o le ‘talua’ poo le ‘saunoa.’

O lali laiti ia e ta i le taimi o taua- e lapata’i ai le fili ma lapata’i ai ‘autau e uiga i le fili ua aga’i mai. O aso e le’i mamao tele atu, sa faaaoga ai ‘talua’ nei poo ‘saunoa’ mo sauniga-lotu.

O se tasi o ia ‘talua’poo ‘saunoa’ sa masani ona taatia i tafatafa ane o le malumalu Katoliko i Vaiusu. O lona umi e pei lava o le umi o le tagata, ma afai e sa’o lipoti a Papalagi, fai mai o lea ‘talua’ poo le ‘saunoa’ sa tatā i fafo i tafatafa ane lava o le malumalu ma e matua gogolo atoa ai totonu o le malumalu.

O lali tetele ia e masani ona tauave i taimi o taua- e mafuli lava i le lua poo le tolu futu le umi; ma e vane mai le la’au mamafa e igoa o le fanuamamala, ae o ‘talua’ laiti, ia e masani lava ona tasi le futu le umi ma e la’ititi, e ta mai le ogalaau o le milo- ma e taalili maualuga lona leo.

O lali lapopo’a e faaigoa o ‘nafa’; ae o lali laiti e ta’u o ‘logo.’ E faaigoa foi i nisi taimi o le ‘faaalii’ ona e le soona faaaogaina- ae faapito lava mo alii. Fai mai Misi Sitea- e na o le fitu lava Aiga e faataga ona latou faaaogaina le lali lea o le ‘Nafa’; e pei o Malietoa, ‘Ama, Ale, Leasiolagi, Mataafa, Lilomaiava ma Sa Pe’ā. Ae peitai, o le tele lava o nei suafa, ua na o ni suafa lava, ma ua mae’a ona faamaninoina atoatoa lea tulaga, talu ai- o tamalii taua e i ai le aia tatau e valaau ai ‘autau ina ia potopoto mai.

O isi matai e i ai lava a latou lali laiti -ma e ese foi o latou leo e pei ona faaalia i totonu o le Fale Mataaga i Perelini- e tusa ai ma faamaumauga a Cunningham. O lona uiga la, e mafai ona faapea- e tele lali ae eseese uma lava o latou leo. Sa faaalia foi e Misi Sitea, o lali laiti e igoa o ‘Pulotu’ poo ‘Faaalii-laiti’, o latou pu sa vane i le ‘au-ta- māmā- lea  e ta ai e le alii pe a usu ni pese. O nei la mea uma e fai o latou leo, e maua foi i Toga ma Fiti, ma o lea e pogai ai le manatu o nisi- o nei mea o lali -e peiseai o se mea na nonŏ mai Fiti. 

O LE FAUSIA O FALE- O Talatuu a Samoa fai mai e i ai le taimi sa leai ai ni fale o tagata Samoa, ma sa nonofo lava i fafo; ae fai mai Misi Tana- o le fausia o fale o Samoa- na mafua ona o se tamalii iloga- e to’alua lana fanau tama, ona o lona alofa tele ia te ia lava, o lea na ia fausia ai ni fale -ina ia tofu i la’ua ma le fale. Ae pei lava ona ta’ua muamua, o le matatā tau fau fale -e talitonu tagata Samoa- na afua mai le lagi.

O le Pale Fuiono: “E aumai Tonga atigi fuiono e pei o le lapo’a o le alili; ona sasala ese lea o lau ma foafoa, ona aumai lea ua olo i le foaga- le muli o le fuiono ia lelei. E le o se Pale Fuiono a Samoa- ae o mea e aumai mai Tonga. A tele ma lava- ona fatu loa lea o le Pale Fuiono, ona ave lea tavili pu e ta’ilua i le fuiono e tasi. Ona aumai lea o le lau’ie ua fatu ai le Pale Fuiono.

O le Ulalei: E fai i nifo o le tafolā. E aumai nifo o le tafola ona ta’ili lea faa-laiti ma teuteu lelei ia lamolemole; o isi ‘ula e faa-laiti, ae o isi- e faa-lapopo’a. A uma ona teuteu faalelei ona aumai lea o le vili-pa e vili ai pu; ona avane lea o le manoa e su’i ai. E na o tamalii iloga latou te maua ia mea, ae o le to’atele- e le maua ni ‘ulalei.’ E na o taupou ma manaia- latou te ulaina pe a fai siva poo ni taalolo. 

© Samoa Observer 2016

Developed by Samoa Observer in Apia