TALA FAASOLOPITO O SAMOA MAI LE AMATAGA

10 June 2016

THE UPOLU RUBBER COMPANY  I ALEISA- O lona Ofisa resitalaina sa i Glasgow-o lana tupe faavae faatagaina e 50,000 Pauni Peretania. Na ulua’i faatuina i taimi amata o le 1906 mo le faamoemoe tau le totoina o le Pulu Tosi.

O le Pule Sili o lea Kamupani o Mr. F. Harman, ma o le sui pule e mau i Samoa o Mr. B.J.Annandale. O le tele o lea Esetete e 800 eka  o eleele umia sa’oloto ma o lona 500 eka sa fuafua e faato’a i le Pulu Tosi. Sa faamama le vaega tele o lea esetete ma amata ai lona ona faato’a, ina ua amata ona matala le atunuu ona o le tele o auala e afua mai Tanumapua.

O lea fanua na faatau mai le D.H. ma le P.G. O le Pulu Tosi sa faato’a ai lea esetete na aumai i Seilona. O pulu totō laiti sa la‘u mai pusa ma e tusa ma le 90 pasene o ia laau sa ola uma lava. O le umi e faatali ai le aumaiga o ia laau toto mai fafo e 6 vaiaso pe a ui mai Sini Ausetalia.

ADVERTISEMENT

O lenei Kamupani ma le Upolu Cacao Company ona pau ia o kamupani mai Peretania sa i totonu o Samoa, e ui lava o le isi kamupani Peretania e le’i leva talu ona faatu i totonu o Niu Sila. E limasefulu tagata faigaluega mai Saina sa galulue ai. E susū le Tau ma e lafulemu le laueleele mo mea totŏ, o le fua faatatau o le suatimu i le tausaga e tusa ma le 115 inisi.

Mr. FRANCIS HARMAN- O le Pule Faatonu lea o le Upolu Cacao  Company Limited ma o le Pule Sili foi lea o le Upolu Rubber Company Ltd; na fanau i Lonetona i le 1807 ma sa faamae’aina lona olaga aoaoina i Cambridge.

Ina ua mae’a lana a’oga i le Kolisi, sa a’oga faa-Loia ma e sefulu tausaga sa galue ai i se Ofisa o Loia i Lonetona atoa ma le isi lua tausaga sa avea ai ma Loia mo se Kamupani Gaosi Oloa Tele i Midland Counties.

Na taunuu mai i Samoa i le 1901 e fai ma sui o le Samoa Estates Ltd, ma a’o i Samoa nei, e tele mea na vaai i ai ma ofo ai ma o lea na ia lisiina ai lenei esetete. Ina ua toe taliu atu, na ia faavaeina se kamuani tu-toatasi, lea na faaigoaina o le Upolu Cacao Company. Na amata ona faato’a lea Esetete i le 1901 ma toto ai loa koko muamua.

O le 1905 na malaga atu ai Mr. Harman i Egelani, ma a’o i ai, na ia faatuina ai le Upolu Rubber Company Ltd, ma avea ai loa o ia ma Pule Sili. O lea alii o Mr Harman o se tagata tau lagalaga ma e tumu i le malosi; o lea sa matua faafetaia ai e le Malo ana taumafaiga uma

Mr. ARTHUR  T. RADFORD: O le Sui Pule Sili lea o le Upolu Rubber Company, le Esetete i Aleisa; na fanau i Initia ae na a’oga i Egelani. Ina ua toe fo’i atu ina ua mae’a lana a’oga, e valu tausaga sa nofo ai i Behoa, ma toto la’au o le ‘indigo’, ma tu’u a i le 1902 mo lana galuega i Samoa. O ana galuega iinei sa matua faamanuiaina, ma sa matua faafetaia e le kamupani le tautua a lea alii.

10 June 2016

Related Stories


Bg pattern top

Sign in for free to read more stories

Bg pattern light

UPGRADE TO PREMIUM

Subscribe to Samoa Observer Online

Enjoy access to over a thousand articles per month, on any device as well as feature-length investgative articles.

Ready to signup?