‘TALATUU O LE ANOAMA’A

FN
By Fuimaono Na’oia Faasavalu Touli F. Tupua, 18 May 2016

E tusa ai ma faamaumauga a Papalagi- fai mai o le ‘Anoamaa’ o le ta’u lea a tagata i le itu i matū o Atua- e pei foi ona faaigoa ai le itu i sisifo o Savaii-o “Fogalele” poo le itu matomato o Savaii. Ae ui o lea-fai mai tusitusiga a Papalagi- sa ta’u lava o le ‘Itu Salega’.

Ae ui o lea-ona pau le nofoaga faapea i Atua o “Sogama’alou.” Ae vagana ai le vaega-eleele e latalata i Saoluafata, o Lufilufi ma Faleapuna, ia e leai ni o latou faga oneone.

O le itu i sasa’e o Falefa o loo i ai se mauga e latalata i le sami- ma o le sopo atu mai le tasi nuu i le isi nuu e faigata, talu ai ona o lea ala e ui i luga o mauga.

O feoaiga i vaa-o le ala autu lea o femalagaiga; ma o le tautinoga a Misi Situpe fai mai –e o’o lava ia te ia sa alu atu foi mai Falefa i Amaile i se vaa. 

LUFILUFI:  O Lufilufi faatasi ai ma nuu-a-uta o Manunu ma Lalomauga- e mafai ona taunuu i ai mai Apia -pe a tuana’i se ono ma le ‘afa itula, o sopo. I le ava o Saoluafata e pei foi o le ava o Apia, o loo ta’oto ai ni a’au se tolu-o le ava tutotonu e taoto i le faga-ona faasolo ai lea i sasa’e ma sisifo.

ADVERTISEMENT

O Saluafata lava ia- e taoto i le itu i sasa’e o le faga, ma o le tolotolo o loo i ai- sa le nofoia e nisi e pei foi o Apia- ona o le malosi o le papa.O le itu i sasa’e o loo taoto ai tuaoi i fanua maualuluga, ma o le tumutumu  o le mauga o Saoluafata e malifa i le sami.

O le vaega maualuga e latalata i le sami- sa i ai le lotu Uesele -ma o ona lalo ifo- o loo i ai se nofoaga itiiti e igoa o Fatumea. O le itu i sasa’e o lenei mauga- o loo i ai se faga ma se nofoaga maualuga o loo taoto ai Faleapuna.

Afai la e te ui i le tuasivi o lea mauga-ona e taunuu lea ise nuu-a-uta- o Manunu pe o le 120 mita lona maualuga mai le sami. O le itu i sasa’e o lea nuu o loo i ai ni afu se tolu e igoa o Sepu- lea fai mai e leoleoā.

O Lalomauga o loo taoto i se mamao pe ‘afa itula mai le itu i sasa’e o Manunu -lea o loo i luga o ni vaitafe tetele. O le itu i sisifo o Lufilufi e latalata i le vaitafe- o loo i ai se Tia pa’epa’e o Tamasese matua-lea na tuumalo i Lufilufi i le 1892 i le Maota i Mulinu’ū.

I le avea ma Tumua, e le gata ina umia e ia lea tulaga i Atua e pei foi o Leulumoega i Aana, ae pei lava o Aana- ma e pei foi o le Alataua-e le auai i se taua, ae tatalo i atua ina ia manuia le (Faa-Alataua).  O le Fono Tele a Atua e fai i Lufilufi i lona Malae o “Lalogafu’afu’a.”

Ae ui o lea-fai mai sa i ai fo’i le isi Malae- lea sa faaigoa o “Falepapa,”lea fai mai i aso ua mavae- sa muamua ona fai ai ulua’i sauniga- ia sa  fai i le Malae o Moamoa i Falefa. Fai mai o ia sauniga tetele -sa fai e faamanatu ai le atua o le itumalo o “Tupualegase,” lea sa faaigoa i ia ona po o le “Amo a Atua ia Tupualegase” e pei ona faamatalaina e Misi Sitea.

O Upu Taoto la nei o Lufilufi: “Tulouna a Lufilufi; Tulouna le Faleono; Tulouna la Outou Saofaiga; Tulouna lau Faatufugaga; Tulouna Lau Afioga-o lou Alii o le “Tuiatua”; Tulouna Ou Tafa’i o Tupa’i ma Ta’igau; Tulouna le Togia’i-o le Tuiatua Ave-‘aumalaga- ia te Oe Lufilufi pe a Lafalafa Tuna; Tulouna le Seutatia o le Mulinu’ū; o loo maina se ‘ava o Oe Lufilufi; Tulouna Leausa na e Itu’au ai; toe alataua a’i;Tulouna le Vainalepa ia te Oe Lufilufi; Alala mai Oe Lufilufi!

FN
By Fuimaono Na’oia Faasavalu Touli F. Tupua, 18 May 2016

Related Stories


Bg pattern top

Sign in for free to read more stories

Bg pattern light

UPGRADE TO PREMIUM

Subscribe to Samoa Observer Online

Enjoy access to over a thousand articles per month, on any device as well as feature-length investgative articles.

Ready to signup?