Tala faasolopito o Samoa mai le amataga

347 Hits

Tapena ma Tuufaatasi e Fuimaono Na’oia Fasavalu Touli F. Tupua mo le Samoa Observer. 

 

O le Esetete i Vailele sa lelei ona tausi ma faatulaga.

O tagata faigaluega e mafuli i tagata Polenesia, ae o le toatele na aumai i atumotu o Pisimaka, ma e 130 sa galulue i Vailele i lalo o le pulega a alii mai fafo o le kamupani. O lea esetete sa i ai kamuta ma fale inisinia e fai ai taavale solofanua, ma o mea uma lava sa mana’omia sa fai lava i ia fale inisinia.

O le esetete atoa sa i lalo o le pulega ma le vaaiga atoa a Kapeteni Hufnagel. O le esetete la i Vailele o le isi lea meatotino taua a le D.H. & P.G. ma e tusa ma le fa  maila le mamao mai Apia, ma o le faatoaga mulimuli lea na faaopoopo i faatoaga uma a le kamupani. O laau na amata toto i le 1881 i lalo o le vaaIga  a Herr Von Goetz, lea na maliu ai lava i le esetete.

O le tele o lea esetete e 3000 eka, sa toniu le 1,800 eka. O le 1905 na maua ai le tusa ma le 750 tone popo na gaosia, ae o le tele o toga-niu e le’i fua uma. E 300 eka na faato’a i le koko ma na fua mai le 1907.E leai nisi lava la’au ese na toto i lea esetete.

Sa vaevaeina lea esetete i ni vaega se lima e tofu lava ma le tagata e vaai poo le ovasia. Sa vaevae ia nofoaga i ni poloka e lē puipuia i ni aupā, ae vaevae i auala. E na o le 500 povi sa i ai i lea taimi. Ao Mulifanua ona pau lea o le esetete sa toto ai le vao mo povi, E lima fale tao popo e faamago ai le popo i lea esetete, ae sa mulimuli ane toe toe fai le isi fale tao popo e aofia ai le ono fale tao popo. O nisi o ia fale tao popo sa ta’ilua ta’itolu potu e faamago ai le popo.

E tusa ma le fasefulu solofanua sa i le esetete, fasefulu-lua asini sa faaaoga i le tufiina o le popo e tamaiti e pei foi ona fai i le esetete i Mulifanua. E pei ona ta’ua, o le aufaigaluega na aumai i le motu o Pisimaka e tusa ma le 130 ma le 30 tagata Saina sa faafaigaluega i togā-koko mo le koko. O le esetete i Vaitele o le falepuipui lea mo faatoaga e tolu. O Vaitele o se nofoaga iloga lea mo tagata o Apia, ia e lolofi atu i Aso Sa uma e tali ma le fiafia le agalelei o le pule sili o Mr. Eberhardt.

© Samoa Observer 2016

Developed by Samoa Observer in Apia